Do niedawna, zbierając materiały, skazani byliśmy na pisemny konspekt oraz pracę ze stertami fiszek. W dobie mediów cyfrowych taki sposób działania jest nie tyle niemodny, co przede wszystkim mniej efektywny. Dlatego też w pierwszym etapie pracy linearnemu konspektowi i towarzyszącym mu notatkom nadamy postać hipertekstu. Jego rozgałęziająca się natura pozwala na przygotowywanie struktury zależności poszczególnych zagadnień, które mogą także zostać dowolnie połączone (polinkowane) ze sobą.
Mając na względzie potrzebę jak najłatwiejszego tworzenia hipertekstowej wersji planu pracy, najbardziej obiecujące jest wykorzystanie tzw. mind mappingu , czyli mapy myśli, tyle tylko, że przeniesionej z kartki papieru, na ekran komputera. Wykorzystana tu technika graficznego zapisywania pomysłów mimo, że spopularyzowana w latach 70. przez Tony’ego
Buzana, nie jest niczym nowym. Jej początków można doszukać się w pracach Porfiriusza z Tyru, który użył
struktury drzewiastej do zobrazowania
Kategorii Arystotelesa. Jednak dopiero połączenie tego typu graficznych przedstawień ze zdobyczami kognitywizmu w USA, pozwoliło wykorzystać cognitive maps do ilustrowania asocjacyjnego sposobu myślenia mózgu człowieka. Metoda mająca zastosowanie podczas zapisów między innymi sesji tzw. burzy mózgów, jakie często odbywają się w środowiskach biznesowych, sprawdza się także w humanistyce.
Wykorzystanie mapy do zilustrowania koncepcji pracy badawczej daje nowe możliwości. Mapa ma bowiem metaforyczny charakter. Jako jeden ze sztandarowych przykładów informacji wizualnej prezentowana jest mapa XIX-wiecznego inżyniera francuskiego Charlesa J.
Minarda, ilustrująca podbój Moskwy przez Napoleona. Na, wydawałoby się, niewielkiej mapie zawarł on nie tylko szlak przemarszu, ale pokazał, jak w jego trakcie zmieniał się stan osobowy armii, jakie były najniższe temperatury oraz gdzie wojska się rozdzielały i łączyły.
Przytoczony przykład pokazuje wyraźnie, że mapa, wykorzystując stosunkowo małą powierzchnię, pozwala na zaprezentowanie dużej liczby informacji i skomplikowanych zależności pomiędzy nimi. Dodatkowo odejście od linearnego konspektu, będącego de facto spisem treści, i zastosowanie formy przestrzennej mapy, z tym że istniejącej w programie komputerowym przeznaczonym do tworzenia map myśli, przynosi kolejne korzyści.
Oferowana przez aplikacje typu mind mapping wizualizacja jest w istocie hipertekstem. Każde pole zawierające temat jest tutaj węzłem, skupiającym odchodzące od niego pod-tematy, lub też połączone jest linkiem z innym polem-tematem, znajdującym się na dowolnym poziomie w hierarchii struktury (meta-tematem, tematem, pod-tematem, pod-pod-tematem itd).
Ilustracja z projektu przygotowywanego w MindManager 7.
Na tym etapie struktura może odpowiadać jedynie sieci powiązanych ze sobą wzajemnie późniejszych tytułów (temat) czy podtytułów (pod-temat) pracy. Na najniższym poziomie odpowiadającej im struktury drzewiastej znajdą się wtedy noty bibliograficzne (pod-...-pod-temat). W praktyce oznacza to, że zaczynamy pracę z kilkoma tylko gałęziami, które są bazą naszych rozważań. W miarę napływu kolejnych materiałów tworzy się ich coraz gęstsza sieć. Poszczególne pola tematów tego mapowego konspektu można na tym etapie wypełniać notatkami, cytatami, a przede wszystkim odnośnikami do stosownych fragmentów tekstów w postaci elektronicznej i do multimediów (obrazów wideo, animacji, zdjęć, dźwięków ).
Ilustracja pokazująca rozbudowany już projekt wyszukiwania simlilów w występowaniu jednego z toposów literackich.
Cyfrowy schemat przedstawiony w takiej formie ma jeszcze jedną bardzo istotną zaletę. Prawdopodobnie każdy podczas swej pracy badawczej zmuszony był do zmiany (a przynajmniej modyfikacji) jej pierwotnej koncepcji. Taka zmiana w formie papierowej czy w pracy z wykorzystaniem edytora tekstu wiązała się z dużym przeorganizowywaniem tekstu. Wykorzystując cyfrową mapę myśli, każda roszada w obrębie tematów jest bardzo prosta, a wprowadzenie jej w życie jest analogiczne do przenoszenia ikon na pulpicie systemu komputerowego – wystarczy przenieść wybrane zagadnienie w nowe miejsce, a wszystkie jego powiązania i odniesienia zostaną zachowane.
Ostatnią zaletą zastosowania techniki mapy umysłu jest odkrywanie powiązań, które wcześniej nie wydawały się oczywiste. To akurat może działać lepiej lub gorzej, albo nawet wcale, w zależności od tego, co i jak badamy. Sama mapa stwarza takie możliwości, ale to jej użytkownik musi wykazać się inwencją.
Oprogramowaniem, niestety, nie zrobi tego za nas. 
