Hipertekst dzięki Internetowi stał się powszechnie znany, ale każdy, kto zajmuje się tą problematyką ma świadomość, że nie każdy tekst, który przybierze postać elektroniczną, staje się HT. Dlatego potrzebne jest tutaj nakreślenie pola, w jakim będziemy się poruszać.
Nie wchodząc w zawiłości
licznych teorii HT, wypada przypomnieć, że ich ojców można zaliczyć do dwóch grup:
technologów i filozofów. O ile myśl tych ostatnich, choć niekoniecznie łączona bezpośrednio z hipertekstem, jest w środowisku polonistycznym znana (Barthes, Derrida, Delaluze, Foucault, Eco i inni), to dokonania technologów, należących bardziej do świata inżynierów-politechników, raczej znajdują się już poza obszarem akademickich zainteresowań. A przecież to ich pomysły nakreśliły idee tego, jak można wykorzystać nowoczesne technologie do pozyskiwania, organizowania wiedzy, także humanistycznej.
Chodzi tu o wizjonerski, jak na moment swej publikacji (czerwiec 1945!), artykuł
As We May Think Vannevara Busha i późniejsze prace twórcy terminu
hipertekst – Theodora Nelsona. To prezentowane przez nich koncepty systemów
Memex (Bush) i
Xanadu (Nelson) przyczyniły się do zainteresowania się wykorzystaniem HT jako narzędzia do badania oraz opisywania tego, co związane z pracą naukową filologa. Nigdy niezrealizowany
Memex (
Memory
Extended) miał gromadzić zbierane przez użytkownika informacje (książki, nagrania itp.) i kojarzyć je w sposób podobny jak ludzki mózg, a nie tylko bazować na indeksowaniu. Wszystko po to, by w momencie zapotrzebowania na informację wygenerować satysfakcjonującą użytkownika odpowiedź. Z kolei
Xanadu to rozwijany od 1960 roku projekt, który w wielkim uproszczeniu ma być ogromną siecią połączonych ze sobą dokumentów (hipertekstów), która przybiera w najnowszych realizacjach przestrzenne formy.
Mimo upływu dziesięcioleci obydwa systemy pozostają wciąż niezrealizowanymi do końca projektami, o których można jedynie teoretyzować. Bez wątpienia możemy jednak powiedzieć, że to one są podwalinami Internetu, z którego dziś korzystamy. Świadomość istnienia powyższych projektów w połączeniu z wykorzystaniem hipertekstu, według terminologii Michaela Joyce’a,
eksploracyjnego , otwiera pole do wykorzystania ich do badania literatury: począwszy od zbierania materiałów, ich organizowania, po wyciąganie z nich wniosków oraz późniejszą publikację
pracy naukowej. Przy czym od razu należy zaznaczyć, że nie chodzi tutaj o użycie samych tylko zasobów Internetu, które traktowane są jedynie jako jedno ze źródeł informacji oraz medium do publikacji efektów badań.
